ULUORTA ÖPÜŞMEK VE KENT ENSTİTÜLERİ

ULUORTA ÖPÜŞMEK VE KENT ENSTİTÜLERİ

Bakmayın siz başkentin Kurtuluş metro istasyonunda, kendilerini ülkenin efendisi sananların devletin hoparlöründen halka “Ahlak dışı davranmayın!” diye homurdanmalarına. Onlar kente göçmeden önce de köylerinde sevgililer öpüşüyorlardı. Şimdi de öpüşüyorlar.

Ama gizli gizli.

Köyle kent arasındaki ayrımdır bu. Köyde gizli… Kentte ortada. O yüzden Neşet Ertaş’ın o güzelim Gönül Dağı’nda sevi gizli gizlidir. O yüzden büyük kente göçünce yobazlaşan köylü ‘profesör’ unvanını da alsa, “Bir tenhada can cananı bulunca / Sinemi yaralar dil gizli gizli” dizelerini bile müstehcen bulabiliyor. Çünkü gerçekten de köyde gizli gizli yaşanan sevi, türkünün göz yaşartıcı güzellikteki dizelerinde, işitenlerin gönüllerine silinmez biçimde işleniyor. Yani açığa vuruluyor. Yobaz ise yalnızca, gizli olanın öğrenilmişliğiyle ilgilenebiliyor, güzelliğin tadını çıkarabilecek gücü kendinde bulamıyor. (İçki yasağı da bu güçsüzlüğün bir başka boyutudur.) Bir evin perdesi açıksa, dışardan başını çevirip bakmanın bile ayıp olduğu durumların, gizlice kasete çekilip, internetle, basınla yayılmasına, kurbanlarına şantaj yapılarak bir ülkenin kuşatılmasına alet edilmesine ise sesini çıkarmıyor.

Yobazlık, toplumsal yaşamdaki gelişmeye uyum sağlayamayan, çeşitliliği sindiremeyen insanın yaşam karşısındaki güçsüzlüğünden beslenir.

Sevişenlerin sarmaş dolaş olmaları köyde gizli, kentte ortada diye, bu kesimden biri kötü, öbürü iyi midir?

Bütün sorun tanınıp tanınmamakta. Köylü bunun ayrımında değil. Kente göçünce de öğrenmesi kuşaklar alıyor. Kentli de mahallesinde, komşusunun, büyüğünün, küçüğünün gözü önünde almıyor sevgilisini kolunun altına. Göz önünde de olsa, tanınmadığı yerde yapıyor. Sonra bu mahallede duyulsa bile, hiç de sorun olmuyor. Köyde de çok büyük sorun olmuyor aslında. Çünkü büyükler biliyorlar ki, sevi de, gençlik de böyle yaşanıyor. Köyde çok çok kız, annesinden kaba etlerine bir iki süpürge sapı yiyor. Onlara ‘yavuklu’ deniyor. Orada asıl kaygı, kızın yavuklusuyla sonunda evlenmesidir. Bu da, anlaşılır bir kaygıdır.

Ama köylünün, köyünde, komşu köyünde, kasabasında, tanınmadan sevgilisinin elini omuzunda duyarak saklanıp gizlenmeden yürüyebileceği bir yer yoktur. Yalnızca tenhalar vardır, türküdeki gibi.

Bu köylü kente göçünce bir bakıyor ki, kızların bacakları ortada… Yazın mayolarla hepsi erkeklerle birlikte denize giriyorlar. Sevgililer tenha menha aramadan, tanınmayacakları yerlerde el ele, kol kola, yanak yanağa, buluşuyorlar, sevişiyorlar…

Daha kentli kızın giyimini görür görmez aklına cinsel ilişki gelen, o giyimi görünce başka bir şey düşünmeyen bizim köylü, “azıcık durayım, bakayım, anlayayım, koca bir kent ülkesi tümden namussuz olamaz” diye düşünüp anlama olanağı bulamadan 12 Eylül oldu ve büyük kentlerde çoğunluk onların oldu.

Kentte bir “tenha” görür görmez aklına cinsel eylem gelen zavallı ‘göçmüş köylü’, Şehir Hatları vapurlarını ele geçirince, vapurların alt salonlarını kapattı, parkları ele geçirince parklardaki tek duran bankları sevgililer birbirlerine yakınlaşmasın diye, elinden geldiğince ikili üçlü bitişik banklara dönüştürdü. Büyük park ve korularda ağaçların arasındaki bitki örtüsünü, çalıları, yüksek otları, alçak dalları –oralarda yaşayan hayvanların yurdunu yok ettiğini düşünmeden– yersiz sevgililer aralarına gizlenmesin diye söktü, kesti, çöp yapıp attı. Evde kızlarının başını kapattı. Kentte görüp anlayamadığı, anlayamadığı için de benimseyemediği şeyleri laik okuldaki eğitimden bildi. Zaten 12 Eylül’ü yapanlar hazırdılar. ‘Göçmüş köylü’ye İmam Okulu adındaki meslek okullarını sundular. Bir süre sonra, yöneticileri –hangi patiden olursa olsun– onlardan olmaya başladı. Yaşamı yaşamına benzemeyen kentlinin, dinini de kendi dinine benzetemedi. “Senin oğlun, kızın imam okuluna gelsin” tuzağını kurmuş olanlara, “benim oğlum, kızım imam olmayacak, doktor olacak, mühendis olacak, öğretmen olacak, hemşire olacak” diyecek gücü kendinde bulamadı. Şimdi oğlunun, kızının imam okullarında, cemaatlerde, tarikatlarda, kuran kurslarında dinini öğrendiğini, böylece namussuzluktan uzak kalacağını, kendisi köyden geldiğinde içine düştüğü yaşamı yaratmış kurumların ise namussuzluk ürettiğini sanıyor. Namusu da, sevenlerin metroda dudak dudağa gelememeleri diye biliyor. Devlet görevine geldiğine göre gerçek suçları engellemesi gerektiğini düşünmek yerine, her yere kamera yerleştirip sevgilileri gözetliyor. Hoporlörlerden “Ahlaksızlık yapmayın,” diye homurdanıyor.

Hasta… Zavallı… Ama o bir, üç, beş değil. O, kentlerde çoğunluk oldu. Koca devleti ele geçirdi. Bir ülkenin halkını yöneten oldu. Onu kentteki göç toprağı yetiştirdi.

Bu başka bir yaratıktır artık. Ne köylüye benzer, ne kentliye. Bu ‘kente göçmüş köylü’nün çoğunluk olduğunu anlamış olanıdır. Ona bilgisiz olduğunu, bilimi, uygarlığı, kültür çeşitliliğini, düşünce ve inanç çeşitliliğini benimsetmeden, Türkiye’nin geleceği karanlıktır. Bence “Köy Enstitüleri kapatıldı” diye yazıklanmakla yetinmek yerine, artık bir an önce ‘Kent Enstitüleri’ kurulmalı, ülkesini de satsa namuslu kalacağını sanan ‘göçmüş köylü’, kent ve yurttaşlık eğitiminden geçmelidir.

Din faşizmi, şeriat faşizmi geliyor sanılıyor. Bir açıdan bakınca doğrudur. Ama kaynak din değil, çeşitliliği bilmeyen ‘kente göçmüş köylü’ faşizmidir. Yalnızca AKP ile geliyor sanılıyor. Gerçekte, bütün partilerle geliyor. Emperyalizmin başı, bu dinci-işbirlikçi partiye bu faşizmin öncülüğünü yaptırıyor. Nedeni bulunamayan ama yıllardır söylenegelen ‘muhalefet yokluğu’ gerçeğinin kaynağı da budur: Bütün partilerin insan yapısında, derinde olduğu için hemen seçilemeyen büyük benzerlik.

*

Ben bu yazıda, en büyük öykücümüz saydığım Memduh Şevket Esendal’ın Bilgi Yayınevi’nden çıkmış Veysel Çavuş adlı kitabındaki “Komiser” öyküsünü anlatacaktım. Öykünün sonunda “Ulus gazetesi, 23 Ocak 1949” tarihi var ama çok daha önceki yılları anlatıyor olabileceğini de düşündürüyor.

Kar serpeleyen bir kış günü, izin günü de olsa, İstanbul / Sofular’daki evinden nokta yerlerini gezerek Şehremini / Odabaşı taraflarındaki karakoluna dek yürüye yürüye giden komiserimiz mangalda ısınırken, hafız olduğu yüzünden belli polis Cemal Efendi yirmi yaşlarında bir erkekle bir kızı tutup komiserin karşısına çıkarır. Nedeni, sokakta uluorta öpüşmüş olmalarıdır. Polis önemli bir iş yaptığını sanmakta, babacan komiserimiz olayı sorup öğrendikçe, polisini eğitmeye çalışmaktadır. Bunların karıkoca da olduklarını öğrenen komiser, erkeğe:

– Sen bu kızı öptükten sonra bağrına basıp yüzünü yüzüne sürerek “sen benim karım değil canımsın!” dedin mi?

– Demedim.

– Demeli idin. Değil mi memur efendi?

– Bilmem efendim.

– Bilmelisin. Allah verdiği gün değerini bilmezsin, değerini bildiğin gün de Allah vermez. Gün gelir ki yalvarsan bu seni öpmez. Öpecek olsa yalvarırsın ki öpmesin. Bucak bucak kaçarsın. Hele haram tadı tatmışsan… Ne yapmalı erenler, bunu yazan da böyle yazmış. Değil mi memur efendi?

– Evet efendim.

– Güzel ama memur efendi, sen konuşurken niçin gözlerini kapıyor, iki yanına da sallanıyorsun? Söyleyeceğin sözleri ezberden mi okuyorsun?

Öyküde bir iki konuşma sonra yine polise:

– E memur efendi, ne yapacağız şimdi bunları? diye sordu.

Hafız Cemal, komiserin bu sorgusunu bekliyormuş. Sevindi. Gene gözlerini kapayıp iki yana sallanarak:

– Efendim mevcuden sevk eder, ikametgâha raptederiz.

– E sonra?

– Sonra gider adliyeye…

– Kelepçe de vurur musunuz?

Polis sustu, komiser gene sordu.

– İkisini de mi?

– İkisini de.

– E, bu delikanlının ne suçu var? Issız bir yerde sarkıntılığa uğramış. (Gerçekte sarkıntılık yok öyküde. Komiser polisi hafiften makaraya alıyor. H.Y.)

– Efendim o da öptü.

– E ne yapsın, o kadar da öcünü almasın mı?

Polis:

– Bilmem efendim.

– Bilmezsin ama öğrenirsin. Bu adamlar kanlı mı, katil mi, hırsız mı? Bunlar kendi işlerinde güçlerinde aile adamları. Bunlar memleketin temeli. Biz gece gündüz bu sokakları bekliyoruz ki kimse bunları rahatsız etmesin! Ama karısı kocasını öpmüş. Yahut karısı değil de komşu kızı. Başını yarıp kolunu kırmamış ya! Sen iştihanı saklar, eğer bunları, günün birinde evlerine kavga ederek gider görürsen, çevir kerataları, tıkayım deliğe, arkalarından bir de zabıt: “Huzur-i umumiyi ihlal ettiler.” Görsünler günlerini!.. Okuyanlar da “Aferin!” desinler. Yoksa böyle genç karı koca, İstanbul’un ıssız bir bucağında, gece yarısında değil de Köprübaşı’nda, halkın da içinde öpüştüler diye mahkemeye yollanır mı? Ne bilirsin, başları darda kalmıştır. Polisin gözü her yere bakar ama, istediğini görür. Polis dediğin ağır olur, vekarlı olur! Ya!.. Bunlar namuslu ana baba çocukları. Biz bunlardan özür dilemeliyiz. Sonra da bunları kapıdan bırakır, arkalarından da bakmazsın. Anladın mı?

Komiser bunları söyledi, ayağa kalktı, delikanlıya:

– Haydi oğlum, dedi, bak memur efendi sizi kapıdan bırakacak, arkanızdan da bakmayacak! Anladın mı? Rahatınıza bakın. Geceler hayırlı olsun!”

*

Yaşama bugünden bakınca, Esendal bana bir düş-ülke sunar. Ben o düş-ülkenin bir ülke düşü ardında on beş yıl boyunca içinden geçilen ülke olduğunu anlar, yanarım.

Ama hayır… Geçmişe bakıp bakıp yazıklanmak yerine, bugün için bir şeyler yapmalıyız. Kentleri dolduran, devleti göçüren, satıp savan ‘göçmüş köylü’nün eğitileceği “Kent Enstitüleri” bu işlerin en önemlilerindendir. Üstelik devletten bir şey beklemeden, halkın öncülüğüyle…


 

Hürriyet Yaşar

Not: Bu yazı, 7 Temmuz 2013 tarihli Yurt gazatesinde yukarıdaki başlıkla, 9 Şubat 2014 tarihli Sol gazetesinde “Esendal’ın Komiseri” başlığıyla iki ayrı parça olarak yayımlanmıştır.


Yorumlar

Maximum : 1000 Karakter / Karakter Sayısı: 
0
Yorumlara gerçek ad ve soyadınızı yazmanız onay kolaylığı sağlar.
Mail adresinizi yazmanız keyfinize kalmıştır. Yorumlarınızın onaylanması da
editörlerin tamamen keyfine bağlıdır. 4 yıllık deneyim sonucu bu bizde böyle.
  • MİNE YILAR

    MİNE YILAR 13.05.2017

    Köylerde pırıl pırıl çocuklar yaşıyor, aynı döşeğini sırtlayıp kentlere göçenler gibi. İğrençoğlu iğrenç medyamıza, yobazoğlu yobaz dayatmalara rağmen. Bakıyorsunuz bir çoban üniversite sınavında birinci oluyor. Yerde uyuyup yerde yemek yiyen insanlar. Okumaya değer veriyor. Şimdi bu insanlar diri diri yakıldıkları yurtlara mı layıklar? Anadolu'da okumaya değer vermeyen belki de tek şehir vardır: Kayseri. Pişkin pişkin "kafası çalışmıyorsa okusun" derler. Bunun dışında hemen her yerde insanlar çocuklarını okuttuklarıyla övünür. Bir de ben kendi anacığımdan da biliyorum. Benimle hep gurur duydu. Herkesin anneler günü kutlu olsun tanımadığım insanlar. Seviyorum bu mekanı.

  • MİNE YILAR

    MİNE YILAR 13.05.2017

    Tabi insanlara neler yapması gerektiğini öğretmekten önce neler yapmaması gerektiğini öğretmek ve bunun için cezai uygulamalar ve kanunlar çıkarmak en hızlı ama en az insancıl olan yöntem bence. Aile hayatındaki hukuk kanunlarla korunuyor Avrupa'da. Sosyal hayatta da öyle. Mesela pazarları evde elektrikli alet kullanamıyorsun, gürültü oluyor ve kutsal bir gün. Aynı şekilde akşam sekizden sonra da süpürge, çamaşır makinesi çalıştırmak yasak. Seni şikâyet edebilirler. Komşularının inancına, dinlenme ihtiyacına saygı göstermen gerekiyor. Mesela kendi çocuğunu akşam belli bir saatten sonra alıp dışarda gezdiremezsin çünkü çocuğun o saatte yatakta olması gerekiyor. Yani çocuğun hukukunu ihlal ediyorsun. Evet bunları Avrupa'ya göç eden insanlar çok hızlı öğrenmiş. Ama sanattan, edebiyattan, felsefeden de uzak kalmak bedelini de ödemiş belli bir kuşak. Biz nasıl bedeller ödeyeceğiz tabi ki bilmiyoruz.

  • MİNE YILAR

    MİNE YILAR 13.05.2017

    Buraya niye kimse yorum yazmıyor bilmiyorum ama sanırım yazar cevap vermiyor diye veya eski bir yazı olduğu için. Mecburen göç etmiş, eğitilmemiş, iş imkanı sunulmadığı için en temel içgüdü olan yaşamayı becermek için saçmalamış allah saçmalamış, en çok ikinci temel içgüdü olan üremeyi başarmış köylüden nefretle bahsetmiyor Hürriyet Yaşar. Onları dışlayıp tarikatların kucağına iten kendibaşınaaydınlanmacılardan da değil. Bir şeyler yapalım eğitelim, öğrenmemek ayıpsa öğretmemek de ayıptır diyor. Bir sürü öğretmen tanıyorum, köy enstitüleri gibi kent enstitüleri kurulacakmış deseler elinden gelen her desteği verir. Çünkü biliyoruz ki bu insanlara en yoksul günlerinde sanat ve edebiyat öğretildi ve onlar bu işi becerdiler. Bizim ülkemiz köylere kütüphane, müze, tiyatro, son teknoloji araçlar, bilim, eğitim ve nezaket, hukuk ve düzen getirene kadar gökdelenli vahşi kentlerimizi yaşanacak bir yer yapmak için bir yerden başlamalıyız. Hep hayal mi?

  • MİNE YILAR

    MİNE YILAR 13.05.2017

    Ben de yazının özellikle son cümlesine şiddetle katılanlardanım o zaman. Bizim kendi çözümümüzü kendi aydınlarımız üretecek.

  • Mine YILAR

    Mine YILAR 13.05.2017

    İşte en sevdiğim yazarlardan birini yine çok büyük bir keyifle okudum. Köyden kente göç, Avrupa'da yaşayan işçilerin de problemi olmuş. Burdaki yaşam tarzından uzak durmak için mümkün olduğu kadar içlerine kapanmış ya da kapatılmışlar. Fakat gelir gelmez öğrendikleri bir şey olmuş: Kanunlar. Çocuk ve gençlerin hakları kanunlarla korunuyor. Mesela kısa giydiği için babasından şiddet gören çocuk, hemen devlet korumasına alınıyor. Evde huzurunuz yoksa 18 yaşında evden ayrılmanız için devlet size yardım ediyor. Eve geç geldiği için ya da kız arkadaşı olduğu için oğlunuzu azarlayamazsınız. O yüzden en muhafazakar ailelerin bile kızları gece yarıları eve gittiğinde aile çocuğa nerden geldiğini bile soramaz. Bireysel dokunulmazlık ve kişi özgürlüğü böyle öğretilmiş. Tabi ki yan etkileri var. Evde şiddet gören kadın, çocukları kendisinden alınacak diye psikolog yerine imama başvuruyor, derdini ona döküyor rahatlıyor. Avrupa'nın düsturu: "Çocuğa hayatı zehir edeceksen, lütfen çocuk yapma."

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan www.insanbu.com sorumlu tutulamaz.